Hiểu đúng về lương tối thiểu

Cập nhật, 15:24, Thứ Hai, 10/06/2013 (GMT+7)
Chính sách tiền lương nói chung và tiền lương của khu vực sản xuất, kinh doanh, quan hệ lao động theo hợp đồng đang là điểm nghẽn lớn trong chiến lược phát triển KT-XH. Trong nhiều nguyên nhân, có thể có nguyên nhân từ nhận thức, hiểu đúng, hiểu rõ vấn đề tiền lương.             
 
Tiền lương, trong đó có mức lương tối thiểu, là vấn đề rất phức tạp trong chính sách KT-XH của mọi quốc gia. Muốn giải quyết tương đối tốt, phù hợp chính sách tiền lương, cần thống nhất nhận thức, hiểu biết và phân tích, đánh giá đúng từng nội dung của tiền lương để có giải pháp thích hợp.
 
Lương thấp, nhiều khoản phải chi, việc đi chợ hàng ngày của công nhân đòi hỏi sự căn cơ
Lương thấp, nhiều khoản phải chi, việc đi chợ hàng ngày của công nhân đòi hỏi sự căn cơ
Nhiều bất cập

Có thể nói, việc quy định mức lương tối thiểu hiện hành còn khá bất cập. Theo quy định hiện hành, mức lương tối thiểu trong doanh nghiệp chỉ là “sàn”, còn cao hơn bao nhiêu cho phù hợp thì tổ chức đại diện tập thể người lao động (công đoàn) phải đối thoại, thương lượng, thỏa thuận cụ thể với người sử dụng lao động. Nếu như công đoàn không thực sự đại diện được quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, quyền chủ động quy định về tiền lương vẫn thuộc về người sử dụng lao động, người lao động vẫn ở vào thế bị động, phải chịu thiệt thòi.

Để xác định được “sàn” mức lương tối thiểu thì  phải xác định “sàn” nhu cầu sống tối thiểu vùng là thế nào, cho ai, ở đâu, khi nào? Theo tính toán hay theo điều tra trên thị trường lao động, cơ cấu chi tiêu cho mỗi vùng ra sao, phụ thuộc vào yếu tố gì? Trên thực tế không có bao nhiêu người lao động đang được xếp và hưởng mức lương tối thiểu để có thể tính toán hoặc điều tra, khảo sát. Đây là các nội dung ít khi được làm rõ.

Bên cạnh đó, Bộ Luật Lao động quy định, mức lương tối thiểu vùng phải căn cứ vào điều kiện KT-XH, vậy mức lương tối thiểu hiện nay và dự kiến cho các năm tiếp có tương ứng với giá trị sức lao động của người xếp và hưởng mức lương tối thiểu, có bảo đảm quan hệ “làm và ăn”, tích lũy và tiêu dùng theo vùng không, quan hệ với thu nhập của các tầng lớp dân cư ra sao?

Bởi vậy, có thể thấy rằng, có mức lương tối thiểu hợp lý nhưng không có biện pháp điều chỉnh, quản lý, kiểm soát được việc quy định chế độ tiền lương (thang, bảng, mức lương, phụ cấp, định mức, trả lương) đối với người lao động trong doanh nghiệp như hiện nay thì tình hình tiền lương, tranh chấp lao động, đình công trong các doanh nghiệp khó được cải thiện và không đi vào nền nếp.
 
Giải quyết thế nào cho phù hợp?

Đã đến lúc cần thay đổi vai trò, chức năng của mức lương tối thiểu: Mức lương tối thiểu được công bố là mức tối thiểu quốc gia, phản ánh mức sống, mức độ phát triển toàn diện con người gắn với trình độ phát triển KT-XH; làm lưới an toàn chống bóc lột và đói nghèo, làm chuẩn để xác định mức thu nhập chịu thuế cá nhân. 

Không nên coi mức lương tối thiểu là nền tảng để quy định hoặc xác định thang, bảng, mức lương của người đang làm việc, đặc biệt đối với cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang. Không sử dụng để quy định tiền lương đối với công chức, viên chức.

Theo quy định của Bộ luật Lao động, trên cơ sở điều tra, khảo sát kết hợp với việc tính toán, dự báo nhu cầu sống tối thiểu của người lao động trong toàn xã hội phù hợp điều kiện phát triển của nền KT-XH, Nhà nước tính toán, xác định và công bố mức lương tối thiểu quốc gia và ổn định trong một số năm.

Ở đây cần phân biệt, cơ cấu nhu cầu sống tối thiểu của dân cư tính cho cá nhân, tính cho mọi người dân từ già đến trẻ, cho người làm việc và không làm việc ở mọi vùng, miền của đất nước, khác với nhu cầu sống tối thiểu của người lao động về tiêu hao lao động và tính cho cả người lao động và gia đình họ. Vì vậy, không thể xác định nhu cầu, mức sống tối thiểu của dân cư để làm cơ sở cho việc quy định nhu cầu và mức sống tối thiểu của người lao động mà chỉ có thể làm ngược lại, xác định nhu cầu và mức sống tối thiểu của người lao động sau đó tính cho dân cư.  

Để chính sách tiền lương trong khu vực sản xuất, kinh doanh, khu vực có quan hệ lao động theo quy định của Bộ luật Lao động triển khai thuận lợi, cần thay đổi lại cách xác định tiền lương của cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang; thay đổi chế độ bảo hiểm hưu trí theo phương pháp tài khoản để tách rõ cơ chế tiền lương giữa các khu vực, tạo điều kiện thuận lợi cho việc cải cách cơ bản chính sách tiền lương cũng như việc xác định, quy định nhu cầu, mức sống, mức lương tối thiểu.

Năm 2012 Quốc hội đã thông qua Bộ luật Lao động (sửa đổi) và có hiệu lực từ ngày 1/5/2013, trong đó có Điều 91 quy định về mức lương tối thiểu với nội dung cơ bản: Mức lương tối thiểu phải bảo đảm nhu cầu sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ. 

Mức lương tối thiểu chung hiện là 1,05 triệu đồng/tháng và từ tháng 7/2013 là 1,15 triệu đồng/tháng, áp dụng đối với cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang và là cơ sở để điều chỉnh tiền lương người nghỉ hưu; đóng-hưởng BHXH, BHYT của doanh nghiệp Nhà nước.

Đặng Như Lợi
(Nguyên Phó chủ nhiệm
Ủy ban Các vấn đề Xã hội của Quốc hội)
 
.
.
.