Tiếng còi tàu hỏa, chuyện tưởng dễ mà khó

Cập nhật, 09:59, Thứ Năm, 08/03/2012 (GMT+7)

Từ lâu rồi, tiếng còi tàu hỏa đã được các kỹ sư của Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội nghiên cứu, chế tạo. Tiêu chuẩn đặt ra là phải mang âm sắc riêng, để người đi đường dễ phân biệt với những tiếng còi của các phương tiện khác mà vẫn đảm bảo âm lượng, độ vang xa thích hợp. Chuyện này tưởng dễ mà lại hóa khó.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Thủy - Phó giám đốc Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội cho biết, khoảng năm 2008, Xí nghiệp đã đặt mục tiêu chế tạo được loại còi dành riêng cho tàu hỏa, có âm thanh riêng và giống với tiếng còi của loại đầu máy hơi nước. Qua quá trình nghiên cứu, đến khoảng năm 2010, các kỹ sư của Xí nghiệp đã chế tạo được loại còi có âm thanh riêng.

Tuy nhiên, khi thử nghiệm thực tế, âm thanh này chỉ có tác dụng trong vòng 100m đầu tiên và không đạt chuẩn về độ vang xa theo quy chuẩn Ngành. Từ đó đến nay, Xí nghiệp vẫn tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm, quyết không bỏ cuộc.

Kỹ sư Hà Minh Sơn bên loại còi mới
Kỹ sư Hà Minh Sơn bên loại còi mới

Hiện tại, Xí nghiệp đang quản lý và khai thác hàng trăm đầu máy nhập từ Đức, CH Séc, Trung Quốc, nhưng tất cả các loại còi lắp trên đầu máy đều có âm thanh giống nhau và giống với các loại còi của phương tiện giao thông đường bộ như xe khách, xe tải, chỉ khác về âm lượng lớn hơn và khả năng vang xa hơn một chút.

Theo nhiều kỹ sư trong ngành Đường sắt, để chế tạo được loại còi có âm lượng lớn, vang xa không khó, nhưng nếu âm lớn quá sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của lái tàu phải chịu áp lực âm thanh suốt hành trình dài. Mục tiêu đặt ra là làm được loại còi bằng hơi nước, tuy nhiên với điều kiện cơ sở vật chất hiện nay của Xí nghiệp và với kết cấu của các loại đầu máy thế hệ mới thì rất khó thực hiện. Loại còi hơi nước có cơ chế tạo âm thanh khác xa với loại còi hơi hiện nay.

Áp suất để tạo âm thanh khoảng 16kg hơi nước, hạt nước li ti được đun nóng, ẩm và đẩy thoát ra với áp suất lớn nên tạo ra được âm thanh rất khác biệt và có độ vang xa khiến người đi đường rất dễ phân biệt với tiếng còi xe ô tô. Còn với loại còi hiện tại hoạt động theo cơ chế còi hơi, áp suất khí khô chỉ đẩy được thoát ra ở mức 8kg hơi, đập vào màng rung để tạo âm thanh. Chất liệu làm còi bằng đồng hoặc inox nhưng cũng không ra âm thanh khác nhau bao nhiêu. Nhiều loại xe ô tô cũng sử dụng loại còi này nên vô hình chung bị lẫn tiếng.

Năm 2011, kỹ sư Hà Minh Sơn - Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội đã bỏ nhiều công sức nghiên cứu loại còi gió sử dụng cho các loại đầu máy tàu hỏa hiện nay. Theo anh Sơn, nhiều đầu máy hiện sử dụng quá lâu một loại còi dẫn đến hỏng hóc phải thay thế và đặc biệt là người tham gia giao thông dễ bị lẫn với phương tiện tham gia giao thông khác.

Mục tiêu chế tạo loại còi mới này nhằm chủ động sản xuất trong nước, đảm bảo các tiêu chuẩn âm thanh, cường độ âm thanh khác biệt, điều chỉnh được tần số và cường độ. Bộ còi có cấu tạo gồm còi âm xa tần số 60 - 70Hz, cường độ 130- 150Db và âm gần tần số 135 - 140Hz, cường độ 130 - 150Db. Hai loại còi này kết hợp giao âm sẽ tạo ra âm sắc riêng. Nếu muốn giữ được âm thanh ổn định, bộ phận tiết lưu phải có thùng gió riêng để khống chế các phân tử khí đi qua trong một đơn vị thời gian nhất định. Màng còi cũng được lắp thêm hạt rung nhằm tạo ra sự khác biệt, âm thanh chắc và không tạp âm.

Mới đây, loại còi này đã được thử nghiệm tại phân xưởng không có tạp âm và đã cho được âm thanh khá riêng. Tuy nhiên, phải chờ đến khi thử nghiệm thực tế trên đường và được thẩm định bởi các chuyên gia, hội đồng khoa học thì mới có kết luận chính thức. Kỹ sư Hà Minh Sơn đang hoàn tất những công đoạn cuối cùng của sản phẩm để thử nghiệm chính thức. Anh cũng rất hy vọng loại còi này sẽ tạo được âm thanh riêng khi thử nghiệm thực tế và sẽ đăng ký bản quyền. Nếu thành công, hành trình đi tìm tiếng còi riêng cho tàu hỏa Việt Nam sẽ kết thúc có hậu.

Trong chuyến thị sát tuyến đường sắt Hà Nội - Hà Nam mới đây, Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Mạnh Hùng đã giao nhiệm vụ cho ngành Đường sắt sớm nghiên cứu loại còi tàu hỏa có âm sắc riêng, đặc thù của tàu hỏa để người đi đường dễ nhận biết khi tàu đến, từ đó tránh được nguy cơ TNGT đường sắt.

Cũng theo Thứ trưởng, trước tình hình TNGT đường sắt vừa qua, đại diện Bộ Công an đề xuất tăng âm lượng còi tàu hỏa để cảnh báo những người tham gia giao thông. Bộ GTVT đã đồng ý và giao cho Tổng công ty Đường sắt Việt Nam nghiên cứu các phương án, trong đó chú trọng chọn giải pháp tạo ra loại còi để người tham gia giao thông dễ dàng nhận biết nguy hiểm khi có tàu tới.

Thiện Anh

.
.
.