Gấp rút tái cơ cấu, điều kiện sống còn cho VEC

Với tổng số vốn đầu tư đã gấp khoảng 106 lần vốn điều lệ thì việc có cơ chế hỗ trợ, tái cơ cấu lại tài chính là rất cấp thiết để VEC tiếp tục hoạt động làm nòng cốt đầu tư phát triển các tuyến đường cao tốc quốc gia.

Cơ chế chưa phù hợp

Theo ông Mai Tuấn Anh, Tổng Giám đốc TCT Đầu tư phát triển đường cao tốc VN (VEC), thực tiễn trong quá trình hoạt động từ khi thành lập đến nay cho thấy việc ra đời VEC là chủ trương của Chính phủ để xây dựng một đơn vị nòng cốt tiếp nhận, huy động các nguồn vốn đầu tư xây dựng các tuyến cao tốc quốc gia. Đây là điều kiện, đồng thời là cơ hội để VEC tiếp cận với các nguồn vốn kém ưu đãi hơn vốn ODA như OCR, IBRD, hỗ trợ xuất khẩu,... theo quy định của các nhà tài trợ.

Cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình do VEC triển khai đã đưa vào khai thác

Thực tế trong thời gian qua, VEC đã là đầu mối huy động được một lượng vốn rất lớn lên đến hơn 106.000 tỷ đồng. Trong điều kiện còn gặp nhiều khó khăn, VEC đang nỗ lực thực hiện các nhiệm vụ tại 5 dự án đường cao tốc được giao. Đến nay, Cầu Giẽ- Ninh Bình đã đưa vào khai thác, vận hành, Nội Bài- Lào Cai và TP.HCM- Long Thành- Dầu Giây dự kiến hoàn thành vào 2013, 2014. Còn lại Đà Nẵng- Quảng Ngãi, Bến Lức- Long Thành đang được xúc tiến những công tác chuẩn bị cuối cùng để khởi công.  Với tổng số 540km đường cao tốc hoàn thành trước và sau 2015, các tuyến đường này sẽ đóng góp chủ yếu cho mục tiêu hoàn thành 600km đường cao tốc vào năm 2015 theo tinh thần Nghị quyết 13-NQ/TW của BCH T.Ư Đảng khóa XI.

Mặc dù vậy, hiện nay VEC đang gặp phải khó khăn rất lớn về cơ chế tổ chức, tài chính liên quan đến mô hình hoạt động. Ông Tuấn Anh cho biết, VEC là doanh nghiệp có tính đặc thù hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận mà phục vụ phát triển kinh tế- xã hội của đất nước, thay mặt Nhà nước tìm kiếm, huy động, tiếp nhận vốn để đầu tư hạ tầng đường bộ cao tốc quốc gia. Tuy nhiên, định chế tài chính cho VEC chưa được xác lập. Theo quy định về quản lý tài chính đối với doanh nghiệp nhà nước thông thường thì doanh nghiệp phải có lợi nhuận và trong 2 năm liên tiếp không có lợi nhuận coi như vi phạm công tác quản lý, điều hành. Đi kèm với đó là các chính sách về chế độ lương, thưởng đối với cán bộ, phúc lợi đối với người lao động cũng có rất nhiều vướng mắc.

“Với tính chất của các tuyến cao tốc hoàn vốn qua thu phí với thời gian thường từ 20- 30 năm, thậm chí trên 40 năm, trong đó giai đoạn đầu phải trả lãi, chi phí khấu hao dẫn đến lợi nhuận gần như không có. Dự kiến lũy kế thâm hụt tài chính thì phải đến năm  2028 VEC mới thực sự có lợi nhuận. Số thâm hụt này còn chưa tính đến các khoản phạt trả chậm và lãi do huy động thêm vốn bù đắp những thiếu hụt trong các năm không đủ tiền trả nợ. Có thể thấy, những bất cập này không phải từ mô hình tổ chức hoạt động và nội tại của doanh nghiệp mà là do cơ chế chính sách chưa có quy định phù hợp, hỗ trợ tài chính của Nhà nước chưa tương xứng với nhiệm vụ đầu tư phát triển mạng đường bộ cao tốc”- ông Tuấn Anh cho biết.

Gấp rút tái cơ cấu

Có thể nói, để VEC có thể tiếp tục hoạt động như một doanh nghiệp nòng cốt đầu tư phát triển đường cao tốc thì tái cơ cấu và có sự hỗ trợ về cơ chế, chính sách là điều kiện sống còn. Trong đó, để đảm bảo đủ năng lực tài chính, một trong những kiến nghị quan trọng của VEC là tái cơ cấu vốn đầu tư các dự án, chuyển một phần vốn thành vốn góp của Nhà nước.

Chuyển toàn bộ kinh phí GPMB và vốn đối ứng tại 5 dự án đang triển khai là phần vốn ngân sách Nhà nước đảm bảo cho các dự án. Ngoài ra, Nhà nước có thể hỗ trợ thêm một phần chi phí xây lắp đảm bảo mức đóng góp của Nhà nước cho các dự án đường cao tốc từ 50- 60%. Bên cạnh đó, VEC cũng đề nghị được cấp phát các khoản tiền đã ứng để thực hiện các dự án từ khi thành lập; Cấp bổ sung từ nguồn tiền bán quyền thu phí; Giao bổ sung vốn và tài sản các tuyến đường liên quan hiện hữu liên quan đến các hoạt động đầu tư.

Đối với dòng tiền, liên tục trong các năm đầu triển khai thực hiện và khai thác vận hành dự án, doanh thu từ thu phí không đủ bù đắp và trả nợ. Dòng tiền sẽ bị âm từ 2011 đến 2028, điều đó có nghĩa trong khoảng thời gian này VEC không có khả năng trả nợ. Chính vì vậy, để VEC có thể tiếp tục hoạt động, các dự án đường cao tốc triển khai bình thường, VEC đề nghị cần có cơ chế đặc thù đối với loại hình doanh nghiệp thực hiện chức năng đầu tư hạ tầng giao thông này.

Đ.T